افسردگی یک احساس شدید غمگینی و از دست دادن علاقه به فعالیت های مختلف است که در لذت بردن از زندگی تداخل ایجاد می کند. در گذشته، متخصصان بر این باور بودند که کودکان دچار افسردگی نمی شوند. اما اکنون دانشمندان به این نتیجه رسیده اند که افسردگی در بین کودکان هم شایع است. افسردگی […]
افسردگی یک احساس شدید غمگینی و از دست دادن علاقه به فعالیت های مختلف است که در لذت بردن از زندگی تداخل ایجاد می کند. در گذشته، متخصصان بر این باور بودند که کودکان دچار افسردگی نمی شوند. اما اکنون دانشمندان به این نتیجه رسیده اند که افسردگی در بین کودکان هم شایع است. افسردگی در دوران کودکی در صورت عدم تشخیص و درمان مناسب، احتمال سوء مصرف مواد،رفتار خودکشی و اختلال عملکرد روان شناختی،اجتماعی و تحصیلی کودک را افزایش می دهد.
افسردگی و انواع آن
افسردگی یک بیماری روانی است که باعث احساس غمگین بودن، عصبانیت، ناامیدی یا ناکامی در افراد برای مدتی طولانی می شود و کارکرد روانی- اجتماعی را مختل می کند. افسردگی نه تنها بر چگونگی احساس ما، بلکه بر نحوه تفکر ما در باره امور مختلف، سطوح انرژی، تمرکز حواس، خواب و حتی علایق جنسی ما تاثیر می گذارد.
افسردگی انواع مختلفی دارد که به برخی از آن ها اشاره می شود
-افسردگی عمده: شامل حداقل یک دوره از این اختلال(افسردگی بالینی یا تک قطبی)که همراه است با حالت غمگینی پایدار و نشانه هایی مانند افکار خودکشی، از دست دادن علاقه نسبت به فعالیتهایی که قبلا خوشایندبودند، تغییرات عمده در وزن یا الگوی خواب و کناره گیری اجتماعی.
-اختلال دو قطبی: این اختلال که قبلابیماری شیدایی- افسردگی نامیده می شد، با چرخه ای از تغییرات رفتار و حالت افراد همراه است. وضع بیمار در دوره های افسردگی مشابه افسردگی عمده است. دوره های شیدایی شامل: نشانه هایی چون نیاز کمتر به خواب، تند حرف زدن، افکار رقابت جویانه و رفتار شتاب زده و نسنجیده است.کودکانی که در مرحله شیدایی هستند بیشتر از بزرگسالان زودرنج، تحریک پذیر و دارای رفتارهای تخریبی می باشند.سرخوشی آنان نیز کمتر از بزرگسالان است.
-افسرده خویی: یک نوع افسردگی خفیف مزمن که حداقل یک سال در کودکان پایدار باشد.کودکانی که افسرده خویی دارند همیشه غمگین به نظر می رسند و حالت زودرنجی و تحریک پذیری در ان ها نمایان تر از افسردگی است.
-اختلال سازگاری: نوعی حمله افسردگی که پس از یک تغییر عمده در زندگی مانند مرگ یک عزیز و یا یک فاجعه عمده بروز می کند.
عوامل تاثیرگذار بر افسردگی
عوامل مختلفی در بروز افسردگی در کودکان دخالت دارندکه می توان به موارد ذیل اشاره کرد:
الف-عوامل خانوادگی: این عوامل شامل اختلافات روانی والدین،تعارض در خانواده، وابستگی ناایمن اعضای خانواده، حمایت اجتماعی پائین و فقر و بیکاری در خانواده می باشد.
ب-عوامل زیست شناختی: علت برخی از افسردگی ها ممکن است جنبه زیست شناختی داشته باشد. بطور خلاصه می توان گفت که خلق و خو و احساسات افراد تحت تاثیر برخی انواع مواد شیمیایی تولید شده در مغز قرار دارد.
ج-فشارهای روانی: فشار روانی می تواند با بسیاری از مشکلات روانی از قبیل: اضطراب، زودرنجی، خستگی و افسردگی ارتباط داشته باشد.
د-طلاق و ساختار خانواده: طلاق باعث تصویر ذهنی منفی کودک از خود می شود.کودکانی که در خانواده های آرام و سازگار زندگی می کنند، اختلالات رفتاری و نابهنجاری در آن ها کمتر از کودکانی است که در خانواده های پرتنش به سر می برند.کودکان محروم از خانواده معمولا دارای رفتارهای ضداجتماعی در مدرسه و اجتماع هستند و میزان ابتلای به افسردگی، احساس گناه، عدم امنیت و بیماری های روان- تنی در آن ها بیشتر است.
نشانه های افسردگی در کودکان
کودکان افسرده معمولا زودرنج، تحریک پذیر و غمگین هستند و این حالت در آن ها به ویژه سنین قبل از دبستان از طریق گریه و یک حس کلی ناامیدی نمود می یابد. آن ها ممکن است به فعالیت های تازه، علاقمندی کمی نشان دهند و یا از فعالیتهایی که پیش از این برایشان خوشایند بوده دیگر لذت نبرند. کودکان افسرده معمولا در مدرسه مشکل دارند و دارای الگوهای رفتاری پرخاشگرانه و ضداجتماعی هستند.
بسیاری از کودکان افسرده از ناراحتی و ملال دائمی و کمبود انرژی شکایت دارند. نشانه های دیگر عبارتند از: مشکلات تحصیلی،گریه کردن بیش از حد،کاهش علاقه به بازی کردن،ارتباط عاطفی ضعیف با خانواده و دوستان،زود رنجی و تحریک پذیری فزاینده، بی حوصلگی و دمدمی مزاجی
راهکارهای پیشگیری و درمان
-به دلیل اینکه افسردگی انواع و علل مختلفی دارد، قبل از هرچیز باید منشا اصلی و علل افسردگی در افراد به صورت شفاف مشخص شود و تحت درمان قرار گیرند.
-باید به افراد افسرده کمک کرد تا رفتارهای خودرا تغییر داده و فعالیت های خودرا گام به گام انجام دهند.
-باید به آن ها کمک کرد تا بتوانند برای فعالیت های مثبت برنامه ریزی داشته باشند. مانند مطالعه، دیدار با دوستان و ..
-کمک به افراد برای افزایش فعالیت جسمانی متنوع و شادی بخش جهت منحرف کردن افکار منفی
-آموزش مهارت های زندگی و شیوه های روابط اجتماعی سالم به والدین تا کیفیت روابط والدین با فرزندان بهبود یابد.
-تلاش در جهت افزایش اعتماد به نفس دانش آموزان، زیرا پژوهش ها نشان می دهد افزایش اعتماد به نفس نه تنها افسردگی را درمان می کند بلکه می تواند برای بهبود بیماری های مختلف دیگر ثمربخش باشد.(کاتون و سیچانسکی ،۲۰۰۲)
_توسعه و گسترش مراکز مشاوره خانواده و خانواده درمانی جهت گسترش بهداشت روانی فرزندان در خانواده.
منبع:
بنجامین جیمز سادوک و هرولد کاپلان(۱۳۸۲). خلاصه روانپزشکی. ترجمه: نصرت الله پورافکاری. انتشارات شهرآب
تهیه و تنظیم: نازیلا شبانی- کارشناس ارشد روانشناسی
اداره مشاوره و مددکاری معاونت فرهنگی و اجتماعی فرماندهی انتظامی استان آذربایجان شرقی.
