تهدید در معنی لغوی به معنی ترساندن و وعدهی زجر و عقاب است. تهدید یعنی بیان نیت کسی که قصد او آسیب و زیان رساندن به دیگری است. از دیدگاه علم حقوق ، تهدیدبا اکراه یا اجبار در ارتباط میباشد. بعبارت دیگر تهدید به مفهوم ترساندن و بیم دادن است و عبارت از واداشتن دیگری […]
تهدید در معنی لغوی به معنی ترساندن و وعدهی زجر و عقاب است. تهدید یعنی بیان نیت کسی که قصد او آسیب و زیان رساندن به دیگری است. از دیدگاه علم حقوق ، تهدیدبا اکراه یا اجبار در ارتباط میباشد. بعبارت دیگر تهدید به مفهوم ترساندن و بیم دادن است و عبارت از واداشتن دیگری به ارتکاب جرم یا گرفتن مال می باشد بطوری که فاعل از ترس نتایج ناشی از تخلف از اجرای خواستهی شخص تهدیدکننده، خویشتن را ناگزیر از اطاعت از او میداند. اکثر قوانین کیفری دنیا از جمله قانون مجازات اسلامی ایران، تهدید را جرم میداند.
تهدید در انواع مختلفی ظاهر میشود که آن ها را بدین ترتیب مورد تحلیل قرار میدهیم :
الف) تهدید با هدف اخذ نوشته، سند و ؛ مطابق مادهی ۶۶۸ قانون مجازات اسلامی (بخش تعزیرات) هر شخصی با توسل به اجبار و قهر و یا با تهدید و اکراه ، کس دیگری را ملزم به دادن نوشته یا سند یا امضا یا مهر کند یا سند و نوشتهای که متعلق به او یا سپرده به او میباشد را از وی بگیرد ، به حبس از سه ماه تا دو سال و تا ۷۴ ضربه شلاق محکوم میگردد.
در این ماده موضوع تهدید ، صرفا گرفتن نوشته ، سند و مانند آنها است که با توسل به زور انجام میشود فلذا شامل سایر اقسام تهدید نمیشود.
ب)تهدید به ضرر و زیان علیه نفس، مال و؛ بر اساس مادهی ۶۶۹ قانون مجازات اسلامی (بخش تعزیزات) هر شخصی که کس دیگری را به هر طریقی به قتل یا ضررهای نفسانی و شرافتی یا مالی و یا به افشای سرّی در مورد خود یا بستگان او تهدید نماید ، چه به این واسطه تقاضای وجه یا تقاضای انجام عمل یا ترک عملی را کرده یا نکرده باشد ، به مجازات شلاق تا ۷۴ ضربه و یا حبس از دو ماه تا دو سال محکوم میگردد.
مثلا چنانچه کسی، یک نفر دیگر را به شکستن دندان و یا کور نمودن چشم تهدید نماید ، این کار او تهدید به ضررهای نفسی به شمار میرود و چنانچه آن فرد را از خطرات مربوط به آبرو یا ناموس خود او یا بستگانش بترساند ، کار او تهدید به ضررهای شرفی به حساب میآید.
تهدید به افشای اسرار ناظر به ترساندن اشخاص از برملا کردن کارهایی است که بقدری مهم است که معمولاً اشخاص ، آن را از دیگران مخفی میکنند و حتی ممکن است برای محفوظ ماندن آن بهای زیادی بپردازند . ممکن است سوال پیش بیاید که چه کارهایی برای چه افرادی سِر محسوب میشود؟ در پاسخ باید گفت که ملاک تشخیص ، عرف است. در حالت کلی باید گفت کارهایی که از افشای آنها ضرر مادی یا معنوی متوجه شخص نمیشود ، جزو اسرار محسوب نمیشود و تهدید به افشای آن جرم نمیباشد.
تهدید به ضرر و زیان مالی ممکن است نسبت به خود فرد یا بستگان او باشد که در هر دو حالت ، مشمول مادهی ۶۶۹ قانون مجازات اسلامی (بخش تعزیرات) است. مثلا چنانچه شخصی ، دیگری را تهدید کند که خودروی پدرش را سرقت خواهد کرد یا باغ برادرش را آتش خواهد زد ، اگر شرایط جمع باشد ، تهدید صورت گرفته است.
ج) تهدید بوسیلهی سلاح : بر اساس مادهی ۶۱۷ قانون مجازات اسلامی (بخش تعزیرات) هر گاه شخصی با استفاده از چاقو یا هر نوع سلاح دیگری تظاهر یا قدرتنمایی کند و یا آن را وسیلهی مزاحمت افراد یا تهدید یا اخاذی قرار دهد و یا با شخصی گلاویز شود ، چنانچه از مصادیق محارب نباشد ، به حبس از شش ماه تا دو سال و تا ۷۴ ضربه شلاق محکوم میگردد.
فرق این نوع تهدید با تهدید به ضرر نفسانی و مالی موضوع مادهی ۶۶۹ این است که اولا در جرم موضوع ماده ۶۶۹ تفاوتی ندارد که وسیلهی تهدید چه باشد. از عبارت به هر نحو است که میتوان این مفهوم را برداشت کرد. ولی برای اینکه بزه موضوع ماده ۶۱۷ تحقق یابد ، استفاده از وسیلهی خاص یعنی اسلحه اعم از سلاح سرد مثل چاقو و یا سلاح گرم همچون کلت کمری ضرورت دارد. لذا مادهی ۶۱۷ برای مادهی ۶۶۹ ، مخصص به شمار میرود . بدین مفهوم که چنانچه مرتکب تهدید ، از سلاح استفاده نماید ، عمل او از گسترهی مادهی ۶۶۹ خارج شده و اگر سایر شرایط جمع باشند ، مصداق مادهی ۶۱۷ است. ثانیاً تهدید موضوع مادهی۶۶۹ حصری بوده و منحصر به مواردی است که در متن ماده آمده است و شامل تهدید به قتل ، ضرر نفسانی، شرافتی ، مالی و افشای اسرار نسبت به خود شخص یا بستگان به هر طریق جز از طریق اسلحه میشود. ولی تهدید موضوع مادهی ۶۱۷ محدود به نوعی خاص از تهدید نبوده و هر نوع تهدید را که به وسیلهی سلاح انجام شود ، شامل میشود. ثالثاً تهدید موضوع مادهی ۶۱۷ جرمی است غیر قابل گذشت که رسیدگی به آن ، به طرح شکایت از طرف شاکی خصوصی نیاز ندارد . اما برعکس ، تهدیدی که موضوع مواد ۶۶۸ و ۶۶۹ قانون مجازات اسلامی (بخش تعزیرات) مصوب سال ۱۳۷۵ است بهتصریح مادهی ۱۰۴ قانون مجازات اسلامی ، از جرایم قابل گذشت میباشد که رسیدگی به آن ، فقط با شکایت شاکی خصوصی آغاز میشود
و در صورتی که رضایت و اعلام گذشت شاکی باشد ، تعقیب متهم فوراً موقوف میشود.
د) تهدید دیگران به ارتکاب جرم : برخی مواقع بزهکار برای اینکه به مقصود خود دست یابد و یا دیگران را به ارتکاب جرم وادار کند ، به تهدید متوسل میشود. چنانچه شخص دیگری را با تهدید ، وادار به ارتکاب جرم نماید ، به طوری که کسیکه تهدید شده ، در اثر رعب و اضطراب ناشی از تهدید ، بدون رضایت و بر خلاف میل باطنی خویش تصمیم به ارتکاب جرم بگیرد و عمل مجرمانه انجام دهد ، در این صورت شخص تهدیدکننده بر اساس بند الف مادهی ۱۲۶ قانون مجازات اسلامی ، معاون جرم ، و فرد تهدیدشونده بعنوان مباشر و فاعل جرم مورد تعقیب قرار میگیرد و چنانچه تهدید به اندازهای قوی باشد که نه تنها سلب رضایت کند، بلکه ارادهی فاعل جرم را نیز سلب کند ، فاعل هیچگونه مسئولیتی نخواهد داشت و مسئولیت کیفری ، متوجه شخص اجبارکننده خواهد بود. زیرا بر اساس مادهی ۱۴۰ قانون مجازات اسلامی ، مسئولیت کیفری فقط هنگامی محقق میگردد که شخص حین ارتکاب جرم ، عاقل، بالغ و مختار باشد و مطابق مادهی ۱۵۱ همان قانون ، چنانچه شخصی بر اثر اکراهی که غیرقابل تحمل است ، رفتار مجرمانهای انجام دهد ، مجازات نمیشود و بجای او اکراهکننده به مجازات فاعل جرم محکوم میگردد . البته طبق مادهی ۳۷۵ قانون مجازات اسلامی ، اکراه بر قتل به هیچ وجه مجوز قتل نیست و اگر شخصی ، کس دیگری را حتی از روی اکراه به قتل برساند ، قصاص میگردد و اکراهکننده هم به حبس ابد محکوم میشود؛ جز زمانی که اکراهشونده ، طفل غیرممیز یا مجنون باشد که در این حالت تنها اکراهکننده محکوم به قصاص میشود.
برای اینکه تهدید محقق شود ، شرایطی نیاز است ، یعنی تهدید در کلیهی حالاتی که گفتیم ، درصورتی محقق میشود که تمام شرایطی که اکنون میگوییم ، موجود باشد :
۱) اینکه تهدید بایستی به موضوعی معین و مشخص ناظر باشد و شخص تهدیدکننده به وضوح تهدیدشونده را به قتل یا ضرر مادی ، معنوی ، شرفی و افشای اسرار خود یا بستگانش تهدید نماید ، به طوری که برای قاضی ابهام یا تردیدی در ارتباط با موضوع تهدید به وجود نیاید. بعنوان مثال چنانچه کسی به شخص دیگری عباراتی مطرح کند از قبیل اینکه کاری میکنم که مرغان هوا به حالت گریه کنند یا حسابت را میرسم و مواردی از این قبیل ، هیچ کدام از اینها از نظر مبهم و نامعلوم بودن نوع ضرر نفسانی یا شرافتی ، تهدید به شمار نمیرود.
۲)بایستی تهدید با ارتکاب کارهای غیر قانونی و در جهت رسیدن به منفعت نامشروع انجام گیرد.لذا چنانچه شخصی برای اینکه به حق خود برسد ، به کس دیگری هشدار دهد که علیه او در مراجع قانونی شکایت خواهد نمود ، این عمل ، شامل تهدید مجرمانه نیست.
۳) بایستی تهدید نسبت به تهدیدشونده ، مؤثر واقع گردد و شخص تهدیدکننده هم بتواند آن را انجام دهد . احراز تاثیرگذاری تهدید ، یک امر نسبی بوده و منوط به شرایط و اوضاع فرد تهدیدکننده و تهدیدشونده است . پس اگر شخصی ناتوان ، فردی که نیرومند است را از وارد آوردن صدمات بدنی بترساند ، از آنجایی که اینگونه ترساندن ، وحشتی در شخص نیرومند بوجود نمیآورد ، تهدید محقق نمیگردد . از سویی دیگر ، صرف رعب و خوف و ترس از فردی یا چیزی ، مشمول تهدید نبوده ، بلکه بیم و ترس فاعل بایستی ناشی از عمل تهدیدآمیز فرد تهدیدکننده باشد.
در پایان لازم است بدانیم که مجازات جرم تهدید چیست. در رابطه با مجازات کسی که جرم تهدید را مرتکب شده ، بعد از اینکه جرم اثبات گردید و شرایط ماده ۶۶۹ قانون جمع شد ، قاضی حق انتخاب دارد که حبس از دو ماه تا دو سال ، یا شلاق تا ۷۴ ضربه را برای مجازات شخص ، تعیین کند ، و دادگاه با در نظر گرفتن اوضاع و احوال قضیه و شخصیت طرفین ، اقدام به صدور رای در مورد متهم مینماید. جرم موضوع ماده ۶۶۹ هم مثل ماده ۶۶۸ ، از جمله جرائم حقالناسی می باشد که جز با شکایت شاکی خصوصی شروع نمیشود و چنانچه شاکی خصوصی ، رضایت دهد و اعلام گذشت کند ، دادگاه میتواند در مجازات مرتکب تخفیف داده و ضمن موازین شرعی از تعقیب مجرم صرف نظر نماید.
صونا سفیری/ کارشناس صونا سفیری/ کارشناس ازشد حقوق خصوصی/ ازشد حقوق خصوص صونا سفیری/ کارشناس ازشد حقوق خصوصی/ی/
