اختلال سلوک

اختلال سلوک  طیف وسیعی از رفتارهای ضد اجتماعی چون اعمال پرخاشگرانه، سرقت، خرابکاری، حریق عمدی دروغ گویی ولگردی و فرار را در برمی گیرد، اگر چه این رفتارها گوناگون هستند ، ویژگی  مشترک  آن ها زیر پا گذاشتن مقررات  و انتظارات اجتماعی است .بسیاری از رفتارها اغلب در اعمالی  علیه محیط که شامل افراد و اموالشان است، منعکس می شود. رفتارهای ضد اجتماعی به نوعی در سیر طبیعی رشد ظاهر می شود. نزاع، دروغگویی، دستبرد، تخریب اموال، نافرمانی در مقاطع مختلف کودکی نسبتا شایع هستند.

اختلال سلوک از شایع ترین اختلالات دوران کودکی و نوجوانی است که نسبت شیوع آن در پسرها به مراتب بیش از دخترها است. این تفاوت در همه ی فرهنگ  ها   و در همه ی سنین و حتی در اکثر حیوانات دیده می شود، پسرها ۴ تا ۱۲ برابر دخترها احتمال ابتلا به اختلال سلوک را دارند. اختلال سلوک از رایج ترین  مسائلی است که در مراجعان سرپایی و بستری شده دیده می شود.

سبب شناسی

هیچ عامل واحدی نمیتواند رفتار ضد اجتماعی و اختلال سلوک کودک را توجیه کند بلکه بسیاری از عومل زیستی -روانی – اجتماعی در پیدایش این اختلال نقش دارند.

عوامل خانوادگی

خانواده  مهم ترین بافت اجتماعی است که در رشد کودکان  موثر است. پژوهش های بسیاری این عقیده را تایید کرده اند که خانواده عامل اصلی اختلالات سلوک است. مشاهده استفاده از خشونت بین پدر و مادر ، عامل مهمی در ایجاد اختلال سلوک فرزندان به شمار می رود . معمولا والدین فرزندان مبتلا به اختلال سلوک با رفتار ناهماهنگ موجب ایجاد رفتارهای نامناسب کودکان خود می شوند. والدین اغلب با خنده، رفتارهای قهر آمیز کودکان خود مانند مطالبه، دادزدن، بی اعتنایی و مشاجره را تقویت می کنند و به این ترتیب به دنبال این تقویت، با توجه پدر و مادر یاد می گیرند رفتارهای قهر آمیز و خشن بروز دهند.کودکانی که در شرایط آشفته و غفلت بار  بزرگ شده اند، خشمگین، موذی و پرتوقع بار آمده و قادر به تحمل مشکلات و ایجاد پختگی در روابط نمی گردند۰ چون الگوی نقش آنها ضعیف و غالبا متغییر است. این کودکان انگیزه ای برای رعایت موازین اجتماعی نداشته و نسبتا سنگ دل هستند.

عوامل عصبی – زیستی

در برخی از کودکان مبتلا به اختلال سلوک میزان دوپامین بتاهیدروکسیلاز پلاسما پایین می باشد .این یافته نظریه ی کاهش کارکرد نور آدرنرژیک را در اختلال سلوک تقویت می کند. در برخی از نوجوانان بزهکار مبتلا به اختلال سلوک، میزان سروتونین خون افزایش نشان می دهد.

عوامل طبیعی- اجتماعی- فرهنگی

کودکان محروم از نظر اجتماعی –اقتصادی، بیشتر در خطر ابتلا به اختلال سلوک قرار دارند. همین طور رشد کودکان و نوجوانان در محیط های شهری، بیکاری والدین، فقدان شبکه اجتماعی حمایت کننده و فقدان شرکت فعالانه در فعالیت های اجتماعی به نظر می رسد از عوامل پیش بینی کننده اختلال سلوک می باشند.

ملاک های تشخیصصی برای اختلال سلوک:

الف)الگوی رفتاری مداوم و مقاوم که درآن یا حقوق اساسی دیگران یا هنجارهای اجتماعی و اصول عمده، متناسب با سن زیر پا گذاشته می شود و با وجود ۳ یا بیشتر از ملاک های  زیر در ۱۲ ماه گذشته و با وجود حداقل یک ملاک در ۶ ماه گذشته تظاهر می کند.

پرخاشگری نسبت به مردم و حیوانات   :

• غالبا قلدری میکند،دیگران را می ترساند،یا تهدید می کند
• غالبا شروع کننده ی نزاع فیزیکی است.
• از اسلحه ای  که می تواند آسیب جدی به دیگران برساند(چماق، چاقو) استفاده کرده است.
• نسبت به مردم از نظر فیزیکی  بی رحمی نشان داده است
• ضمن درگیری با دیگران، اقدام به دزدی کرده است (جیب بری، کیف زنی)
• کس دیگری را وادار به فعالیت جنسی کرده است.    

تخریب اموال:

• عمدا به قصد ایجاد صدمه جدی دست به آتش افروزی زده است.
• عمدا مال دیگرام را تخریب کرده است

حقه بازی یا دزدی:

• بدون اجازه وارد خانه ، ملک و یا اتومبیل دیگری شده است .
• غالبا برای به دست آوردن چیزی  یا محبتی یا اجتناب از تعهد، دروغ گویی می کند.
• بدون حضور قربانی اشیاء با ارزشی را دزدیده است(مثل دزدی از مغازه اما بدون شکستن قفل یا جعل)

نقص جدی مقررات:

• علیرغم مخالفت والدین، قبل از ۱۳ سالگی شب ها بیرون از خانه می ماند.
• ضمن اقامت با والدین یا جانشین آن ها حداقل دوبار از خانه فرار کرده است (یا یکبار به مدت طولانی)
• غالبا قبل از ۱۳ سالگی مدرسه گریزی را شروع کرده است.

ب) اختلال در رفتار، مشکلات قابل ملاحضه بالینی در عملکرد اجتماعی، تحصیلی یا شغلی به وجود می آورد.

منبع: خدایاری فرد، محمد(۱۳۸۵).روانشناسی مرضی کودک و نوجوان ، تهران: دانشگاه تهران

گردآورنده نسرین نیازی ، کارشناس ارشد روانشناسی

اداره مشاوره و مددکاری معاونت فرهنگی و اجتماعی فرماندهی انتظامی استان آذربایجان شرقی