به گزارش آناکپرس، ابوالفضل احمدلو (نو ی سنده و شاعر) : نزدیک ۲۰ سال از انتشار اولین دفتر شعر علیرضا تیانی خیابانی با عنوان «یاریله صحب ت۱»(= گفتگو با یار) میگذرد. او با احساس مسئولیت بالایی که نسبت به فرهنگ و ادبیاتمان دارد ، با تمامی شرایط نامساعد و متزلزلی که چندیست میهن عزیزمان از نظر اقتصادی معالاسف دست در گریبان است، همواره آثار […]
به گزارش آناکپرس، ابوالفضل احمدلو (نو ی سنده و شاعر) : نزدیک ۲۰ سال از انتشار اولین دفتر شعر علیرضا تیانی خیابانی با عنوان «یاریله صحب ت۱»(= گفتگو با یار) میگذرد. او با احساس مسئولیت بالایی که نسبت به فرهنگ و ادبیاتمان دارد ، با تمامی شرایط نامساعد و متزلزلی که چندیست میهن عزیزمان از نظر اقتصادی معالاسف دست در گریبان است، همواره آثار خود را با کیفیّتی فوقالعاده، بدون هیچ چشم داشتی به مخاطبانش هدیه کردهاست. اما متأسّفانه علیرضا خیابانی خیلی شناخته نشده و اغلب مورد بی مهری و بی توجّهی قرار گرفتهاست.
بی توجهی و بی مهری از این روی میگویم که، آثارش کمتر مورد نقد قرار گرفتهاست. البته شعر باید خود مستقیماً توجه مخاطبان را به خود جلب کند و این مستلزم ارتباطهای مستمر و مدام شاعر با انجمن ها و محافل شعر و ادب و نشستهای فنی و کارگاههای نقد است، امری که به جهت اشتغالات اقتصادی، گرفتاریهای تولید و بازار هیچ وقت به خیابانی دست نداده و شاید دست ندهد .
انزوا ، شعر او را دچار هجوم ملاانگیزِ مفاهیم و مضامین پیشینیان کرده است و به جرأت میتوان گفت، علت اینکه خیابانی در این دوره نسبتاً بلند هنوز نتوانسته است جایگاه شایسته خود را بیابد، همین در پیله خود رفتن بودهاست.
او اطلاعات گستردهای از عرفان ایرانی- اسلامی دارد، در انواع شعر سنتی- هم در حوزه ادبیات فارسی و هم در حوزه ادبیات ترکی آذربایجانی- طبع آزمایی میکند و با تمامی این معضلات، میخواهد در اشعارش به زندگی ادامه دهد.
علیرضا تیانی خیابانی به سال ۱۳۳۷ در کوچه قرهباغیهای محله منصور تبریز زاده شد. چون پدر او _ اکبر مشهور به اکبردایی – در ریختهگری تیان استادی نامآشنا بود ، نام خانوادگی «تیانی» را به خود برگزیدند. علیرضا هنوز دو سالگی خود را تمام نکرده بود که پدرش – اکبردایی – به دلیل مسائل اقتصادی مجبور میشود خانواده را از تبریز به پایتخت منتقل کند. ع لی رضا تحصیلات ابتدائی و متوسطه را در تهران به پایان رساند و در سال ۱۳۵۹ برای تکمیل تحصیلاتش راهی ترکیه شد، با خانم مهری باقرزاده آهنگر ازدواج کرده اند و حاصل این ازدواج یک دختر(سئویل) و یک پسر (راد) می باشد. او بعد از اخذ مدرک کارشناسی ژئوفیزک در سال ۱۳۶۴ به آغوش میهن عزیزمان برگشت ، بازگشت او مقارن با فوت پدر ش بود.
علیرضا با برادرانش یک شرکت تولیدی نسّاجی به راه انداخت اما روحیه حساس و هنرجوی او هیچ وقت تنها با فعالیتهای اقتصادی و تولیدی و بازاری قانع نشد. او در کنار تمام گرفتاریها و فعالیتهای تولیدی- اقتصادی، به مطالعه شعر و ادبیات و عرفان پرداخت.
او هر که هست و هر چه باشد، انسانی خودساخته و خویشپرور است. یادداشتها و دلنوشتههایش را به اصرار دوستانش منتشر کرد.
اولین دفتر شعرش«یاریله صحبت۱» (= گفتگو با یار ) مجموعه غزلیاتی به زبان ترکی آذربایجانی است. خیابانی از همین دفتر تحت ت أ ثیر غزل سید عظیم شیروانی قرار گرفت و سایه سنگین این تأثیر در غزلیات «یاریله صحبت۲» و غزلیات دیوان اشعارش خیلی مشهود است.از دیگر نمودهایی که در اشعار این دفتر ظهور محسوسی دارد و هیچ وقت از زبان شعر ترکی خیابانی جدا نشد، ظهور لغات و نحو ترکی آناتولی است.
«یاریله صحبت۲» در سال ۱۳۸۳ با مقدمه پرفسور دکتر جواد هیئت منتشر شد. دکتر هیئت وقتی ذوق و شوق خیابانی را به ادبیات و فرهنگ آذربایجان مشاهده میکند، در راهنمایی و تشویق او سنگ تمام گذاشت و او را در محافل ادبی و دانشگاههای باکو معرفی کرد تا جایی که علیرضا تیانی خیابانی در ۱۳۸۵ دکترای افتخاری دانشگاه باکو را دریافت کرد .
در سال ۱۳۸۵ مجموعه غزلیات ترکی دیگری با عنوان «یاریله گؤروش»(= دیدار با یار) را با همکاری و همیاری سازمان یونسکو به شکل فوقالعاده نفیس، برای فرهنگ و ادبیات آذربایجان به ارمغان آورد. این مجموعه اگر چه در شکل و شمایل با دفترهای پیشین خیلی متفاوت است اما پیشرفتی در زبان و شعر خیابانی به چشم نمیخورد.
بعد از چهار سال در ۱۳۸۹ «از آب و گل به عشق» را در نثری عرفانی تقدیم معنی پروران کرد. او سعی دارد دریافتها وآموختههای خود را از عارفان بزرگ، با زبانی تازه، بی قید و شفاف به مخاطبان خود منتقل کند.
سال بعد از انتشار «از آب و گل به عشق» یعنی در سال۱۳۹۰، اولین مجموعه غزلیات فارسی خود را با عنوان «زلف آشفته» منتشر کرد. مجموعه با مقدمه فاضلانه و محبتآمیز استاد دانشگاه تهران جناب دکتر جلیل تجلیل به بازار آمد.
خیابانی در۱۳۹۱ «حیدر بابا ملهدیم» (= حیدر بابا نالیدم) را در استقبال از منظومه آسمانی«حیدر بابایا سلام» استاد فقید شهریار منتشر کرد. منظومه با ویراستاری و مقدمه ادیبانه استاد یحیی شیدا منتشر شد و شاید گفت نقطه عطفی درمیان کارهای علیرضا خیابانی بود .
در سال ۱۳۹۳«رباعیات خیابانی» را با مقدمه استاد دکتر جلیل تجلیل در زبان فارسی به دوستداران شعرش هدیه کرد. رباعیات نه در معنا، نه در زبان چیز تازهای نداشت.
در ۱۳۹۵ «یالقیزیم حسین(ع)»(= حسین بی تنهایم) را که به استقبال شاعر استاد و قهار آیینی ترکی، عبدالرحیم شباهنگ(هندی) رفته، با ویراستاری « اصغر فردی » منتشر کرد. مجموعه نفیسی که موفق بود. متأسفانه خیابانی در ادامه، نه این راه را پیمود نه راه «حیدربابا ملهدیم» را.
خیابانی بار دیگر به نثر عرفانی باز گشت و در سال ۱۳۹۵ «وبدین سان دل آییه گردد» را منتشر کرد. در این کتاب هم، دریافتها و آموختههای خود را از متون عرفانی، به شکلی مبسوط و گسترده تر از «از آب و گل به عشق» ارائه میدهد. زبان کتاب با تمامی تلاشهای که خیابانی در ساده کردن مفاهیم دارد ، ساده و یکدست نیست.
در سال ۱۳۹۶ « دیوان اشعار علیرضا تیانی خیابانی » را منتشر کرد. دیوان از چهار بخش تشکیل یافتهاست: بخش اول، غزلیات ترکی بالغ بر ۳۰۰ غزل میشود .
بخش دوم، ملمعات(ترکی-فارس) که بالغ بر۵۰ ملمع ، در قالبهای متفاوت و شیوه های مختلف است. به جرأت
میتوان گفت، خیابانی در ملمع سرایی کیفاً و کمّاً ، گوی سبقت را از همه ربوده است. ملمعات او علاوه بر احیاء و طرح جدّی این قالب شعری، در نوع خود گنجینهای برای ادبیات فارسی- ترکی میهن عزیزمان میباشد.
بخش سوم، شامل غزلیات و رباعیات فارسی است، زبان و شیوه خیابانی در این غزلیات و رباعیات اصلاً قابل مقایسه با زبان غزلیات«زلف آشفته» و «رباعیات خیابانی» که پیشترها منتشر شدهبودند نیست. خیابانی در دیوان اشعار شاعری جدی در حوزه کلاسیک میباشد.
بخش چهارم که با عنوان مکتب خیابانی آمده است شامل شعرهای ترکی است. علت نامگ ذ اری بخش به «مکتب خیابانی» این است که، او گمان میکند به نوعی در آنها نوآوری و بدیعیّتی خلق کرده است. مکتب خیابانی با غزل بلند و بالای ترکی «لمعاتِ الهی » آغاز میشود که بالغ بر ۵۴ بیت است و از حیث مضمون شایان دقت است. در ادامه استقبالها ، مستزاده ا و مسمطهای ترجیعی است که مسمط ترجیعی عر فانی «انالحق» کاری نسبتاً موفق از آب درآمده است.
درسال ۱۳۹۸ دفتر «سؤز هاوالاندی»(=سخن عروج کرد) را منتشر کرد، این اثر محصول سال ۹۳ میباشد و شامل پنج منظومه «افسانه»، «اسرار»، «گئجهم»(= شب من)، «غمنامه» و «انتظار» است. این منظومهها در قالب شعر نو و اغلب تحت تأثیر سهندیه استاد شهریارند. اما ویراستاری لجامگسیخت های که بر آن تحمیل شدهاست، موجب بروز و ظهور ریزگردها یی گ ش ت ه که، گاهی تحصیل مراد را مختل میکند. با تمامی این حرفها «سؤز هاوالاندی» اثری شایسته و مغتنمیاست که عطر دلانگیز کارهای فاخر و فرهیخته از آن به مشام می رسد .
ما با یک رباعی از دیوانش به این نوشته پایان میدهیم و برای علیرضا تیانی خیابانی آرزوی سلامتی و موفقیت روزافزون داریم.
در خانه ما که مهدِ اندوه و غم است
خونِ دل و دیده در کنارانِ هم است
شادی و سرور و سرخوشی را چه کنم
جایی که غم و رنجِ تو ثابت قدم است
ابوالفضل احمدلو ( نویسنده و شاعر )
تبریز؛۱۲/۰۴/۱۳۹۹
