سبکهای فرزندپروری نوع رابطه والد و کودک را مد نظر قرار میدهند. یک وجه جالب درباره والدگری این است که والدین با سبکهای فرزندپروری مخصوص به خود میتوانند تغییرات زیادی در فرزندان خود ایجاد نمایند. محققان با تلاش بر یافتن ویژگیهای مشترک تربیت والدین چهار سبک فرزندپروری را شناسایی کردهاند. اما لازم است بدانید هر […]
سبکهای فرزندپروری نوع رابطه والد و کودک را مد نظر قرار میدهند. یک وجه جالب درباره والدگری این است که والدین با سبکهای فرزندپروری مخصوص به خود میتوانند تغییرات زیادی در فرزندان خود ایجاد نمایند. محققان با تلاش بر یافتن ویژگیهای مشترک تربیت والدین چهار سبک فرزندپروری را شناسایی کردهاند. اما لازم است بدانید هر والدی با فرزند خود رابطهای منحصر به فرد دارد.
سبک فرزندپروری
سبکهای فرزندپروری در واقع به ترکیب استراتژیهایی که برای رشد فرزند خود اتخاذ کردهاید اشاره دارد. در ادامه به انواع سبکهای فرزند پروری اشاره خواهیم کرد. هر کدام از این سبکها در چهار زمینهی نظم، ارتباط، انتظارات و بیان احــساسات و عواطف با هم متفاوت هستند. پژوهشگران چهار نوع سبک فرزندپروری را به صورت زیر نام گذاری کردهاند:
۱٫ سبک مستبدانه: دارای کنترل بالا و محبت کم که توسط والــدین کنترل گر انجام می شود.
۲٫ سبک سهل گیرانه: دارای کنترل کم و محبت زیاد.
۳٫ سبک طردکننده: دارای کنترل کم و محبت کم. در این نوع سبک تربیتی معمولا کودکان با ترس از طرد شدن از جانب اطرافیان و دوستان دست و پنجه نرم می کنند.
۴٫ سبک مقتدرانه: دارای کنترل زیاد و محبت زیاد
سبک مستبدانه
والدین دارای سبک مستبد برای انضباط ارزش خیلی زیادی قائلند. قــوانین در خانه به شکلی سخت گیرانه وضع می شوند و آن ها سعی میکنند کنترل خیلی بالایی بر کودک داشته باشند. در عوض این والدین اهمیت کمتری به احساسات و هیجانات کودک میدهند. صمیمیت عاطفی کمتری با کودک ایجاد میکنند. والدین مستبد باور دارند کودکان باید از همه قوانین بدون استثنا و بی چون و چرا اطاعت کنند. این گروه والدین عموما خیلی توضیح منطقی در مورد تربیت خود به کودک نمیدهند.
برای مثال در جواب توضیح خواستن کودکان میگویند چون من میگویم. در این سبک والدین خیلی اهل گفتگو کردن منطقی با کودک نیستند. تمرکز آنها بیشتر بر اطاعت کردن است. والدین مستبد معمولا به کودکان اجازه نمیدهند وارد بحثها و چالشهای حل مسئله شوند. در عوض بیشتر قوانین را وضع میکنند و بدون توجه به نظر کودک پیامدهای آن را برای کودک اعمال میکنند. والدین دارای سبک مستبدانه از تــنبیه کودک و سرزنش کردن در مقابل اشتباهات کودک بیشتر استفاده میکنند.
ویژگیهای سبک فرزندپروری مستبدانه
به طور کلی والدین دارای سبک مستبدانه ویژگی های زیر را دارند:
- سبک انضباطی خشک و اغلب بدون توضیح و صحبت است.
- به کار بردن تنبیه شایع است.
- آزادی فرزندان در خانواده بسیار محدود است و ارتباط بیشتر یکطرفه و از مادر به کودک است.
- علت قوانین عموما توضیح داده نمیشود.
- والدین این سبک معمولا مراقبت و حمایت کمتری دارند.
- انتظارات بالا است و رفـتار با کودک بدون انعطاف است.
سبک سهل گیرانه
والدین دارای سبک سهل گیرانه بیشتر اجازه میدهند کودک هر کاری دوست دارد انجام دهد و هدایت و جهت دهی کمتری نشان میدهند. آنها با کودک خود بیشتر شبیه دوست هستند تا والد. این والدین معمولا خیلی ملایم و بامدارا هستند. آنها عموما دخالت کمتری دارند و تنها وقتی وارد میشوند که مشکل جدی پیش آمده است.این والدین معمولا خیلی بخشندهاند، از هر چیز زود میگذرند. برای مثال در برخورد با اشتباهات کودک از اصطلاحی مثل «بچه است دیگر» استفاده میکنند.
این والدین معمولا به دلیل دلسوزی پیامدهای رفتاری را خیلی جدی اجرا نمیکنند و برای مثال با اصرار یا خواهش کودک سریع امتیاز را به کودک بر میگردانند یا محدودیت را برمی دارند. والدین سهل گیر معمولا بیشتر نقش دوست را برای کودک خود میگیرند. آنها به حرفهای کودک در مورد مشکلاتش گوش میدهند اما تلاشی برای اصـلاح رفتار کودکان نمیکنند.
ویژگیهای سبک فرزندپروری سهل گیرانه
به طور کلی سبک تربیتی سهل گیر دارای ویژگیهای زیر است:
- سبک تربیتی آنها بر عکس سبک سخت گیرانه است. آنها قوانین نمیگذارند یا قانونهای خیلی کمتری دارند.
- ارتباط عموما باز است، اما این والدین میگذارند کودکان خودشان تصمیم بگیرند و فــرصت تجربه به کودک می دهند.
- این والدین معمولا گرم و مراقبت کنندهاند.
سبک فرزندپروری طردکننده
والدین طردکننده درگیری کمی با کودک خود دارند. به عبارتی خیلی کاری به کار کودک خود ندارند. آنها زمان خیلی کمی را با کودک خود میگذرانند. این والدین اطلاع کمی نسبت به وضعیت کودکشان دارند. آنها قوانین تربیتی زیادی نمیگذارند. کودکان آنها نه تنها هدایت زیادی دریافت نمیکنند، بلکه رقبت و توجه زیادی هم نمیگیرند. به عبارتی والدین طردکننده انتظار دارند کودکان خودشان بزرگ شوند.
آنها وقت و انرژی زیادی برای رسیدگی به نیازهای کودک نمیگذارند. والدین طردکننده ممکن است در مورد کودکشان غفلت کنند، اما بیشتر مواقع این موضوع ناخواسته است. برای مثال مادری که دچار اختلالات روانی مثل افسردگی است، یا اعتیاد به مواد مخدر دارد نمیتواند به نیازهای عاطفی یا جسمی کودک به طور پایدار رسیدگی کند.
ویژگیهای سبک طرد کننده
- هیچ سبک تربیتی مشخصی به کار نمیرود.
- والدین بدون آمــوزش به کودکان اجازه میدهند کودکان هر کاری میخواهند انجام دهند، بدون آگاهی دادن یا مراقبت کردن.
- ارتباط خیلی محدود است.
- این والدین مراقبت خیلی کمی فراهم میکنند.
- انتظارات خیلی کمی از کودک دارند.
- ممکن است والدین دچار افــسردگی و یا اعتیاد باشند.
سبک فرزندپروری مقتدرانه
والدین دارای سبک مقتدر، تلاش زیادی برای ایجاد و حفظ یک رابطه مثبت با کودکشان میکنند. آنها در تــربیت کودک قانون وضع میکنند و پیامد عدم رعایت قوانین را اجرا میکنند. اما احساسات کودک را در هر موقعیت در نظر میگیرند. در سبک مقتدرانه به احساسات کودک توجه و ارزش داده میشود، اما این موضوع روشن میشود که در نهایت والدین مسئول تربیت هستند
نشانههای سبک مقتدرانه:
به طور کلی سبک مقتدرانه این نشانهها را دارد:
- قوانین مشخص است و دلایل آن توضیح داده میشود.
- ارتباط زیاد و متناسب با ســن تربیت کودک و درک اوست.
- این والدین مراقبت کننده و حامی هستند.
- انتظارات و اهداف بالا و روشن در خانواده وجود دارد و مفهوم منطقی و درست آزادی در خانواده کاملا مشهود است.
منبع:
-مطیع، حسین(۱۳۹۷).تکنیک های فرزندپروری. انتشارات: بوکتاب.چاپ اول.
تهیه و تنظیم: نسرین شاهمحمدی- کارشناس ارشد روانشناسی تربیتی
اداره مشاوره و مددکاری معاونت فرهنگی و اجتماعی فرماندهی انتظامی استان آذربایجان شرقی
